ΕΠΕΤΕΙΟΣ 100 ΕΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΠΟΛΕΜΩΝ

ΕΠΕΤΕΙΑΚΗ ΟΜΙΛΙΑ ΑΝΤΙΝΑΥΑΡΧΟΥ ε.α. Ι. ΠΑΛΟΥΜΠΗ Π.Ν.

Προσφώνηση Προέδρου

Εξοχότατε Πρόεδρε της Ελληνικής Δημοκρατίας.

Το Πολεμικό Ναυτικό σας υποδέχεται και σας καλωσορίζει στο Θωρακισμένο

Καταδρομικό «Γεώργιος Αβέρωφ», το πλοίο που συνετέλεσε τα μέγιστα στη

διαμόρφωση των σημερινών συνόρων της πατρίδας μας.

Σαν αύριο συμπληρώνονται 100 ακριβώς χρόνια, μετά την ημέρα της έναρξης

των Βαλκανικών Πολέμων, κατά την οποία η Πολιτειακή και Πολιτική ηγεσία της

τότε εποχής, επέβη στο πλοίο, που βρισκόταν αγκυροβολημένο στον όρμο του

Φαλήρου, για να παραστεί στον απόπλου του Στόλου και να κατευοδώσει τα

πληρώματά του.

Τα λόγια του Πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου που αντήχησαν σε τούτα τα

καταστρώματα σημάνθηκαν σ’ όλα τα πλοία και χάραξαν ανεξίτηλα στις ψυχές

των ανδρών τη σημασία της αποστολής τους. Από τους απλούς θερμαστές που,

στα έγκατα των καραβιών, φτυάριζαν κάρβουνο στις εστίες των λεβήτων, μέχρι

τους ακοίμητους αξιωματικούς, οπτήρες στις γέφυρες, που σάρωναν με τα κιάλια

τους τον ορίζοντα, όλοι αντιλήφθηκαν και ενστερνίσθηκαν την προτροπή του

Εθνάρχη Πρωθυπουργού :

«Ἡ πατρίς ἀξιοῖ ἀπό ὑμᾶς, ὄχι ἁπλῶς ν’ἀποθάνητε ὑπέρ αὐτῆς. Αὐτό θά ἠτο τό ὀλιγώτερον. Ἀξιοῖ νά νικήσετε.»

Είχε προηγηθεί μια έντονη 15ετία κατά την οποία η μικρή Ελλάδα, οικονομικά

κατεστραμμένη από την πτώχευση του 1893, είχε πρόσθετα υποχρεωθεί να

πληρώσει πολεμικές αποζημιώσεις στην Τουρκία για τον άτυχο πόλεμο του 1897

τον οποίον η ίδια είχε προκαλέσει στην προσπάθειά της να βοηθήσει την Κρητική

επανάσταση. Η ελληνική κοινωνία νιώθοντας το σύμπλεγμα της ταπείνωσης που

προκάλεσε η στρατιωτική ήττα του 1897, ήταν αναστατωμένη, ευερέθιστη, χωρίς

σταθερότητα και επί πλέον έπρεπε να αντιμετωπίσει δύο μεγάλα εθνικά θέματα

που βρίσκονταν και πάλι σε έξαρση. Το Κρητικό και το Μακεδονικό.

Tο 1909 εκδηλώθηκε στη χώρα κίνημα από τον «Στρατιωτικό Σύνδεσμο». Μετά

την προβολή κάποιων λογικών και μετριοπαθών αιτημάτων, που αφορούσαν

κυρίως την επίσπευση της ανασυγκρότησης και ενίσχυσης των Ενόπλων

Δυνάμεων, ο «Στρατιωτικός Σύνδεσμος» ουσιαστικά διέκοψε τις δραστηριότητές

του. Δύο όμως γεγονότα που προκλήθηκαν από την ύπαρξη του «Συνδέσμου»

έμελλε να έχουν αποφασιστική επίδραση στη μελλοντική πορεία της Ελλάδας :

Το πρώτο υπήρξε η πρόσκληση από την Κρήτη και η καθιέρωση στην κεντρική

πολιτική σκηνή του Ελευθερίου Βενιζέλου, ως μόνου γνησίου εκφραστού των

αναγεννητικών σκοπών του «Στρατιωτικού Συνδέσμου» και κατ’ επέκταση του

Ελληνισμού.

Το δεύτερο ήταν ασφαλώς η ενίσχυση του Ναυτικού με την αγορά του

Θωρακισμένου Καταδρομικού «Γεώργιος Αβέρωφ», που βρισκόταν υπό

κατασκευή για λογαριασμό της Ιταλίας στα ναυπηγεία των αδελφών Ορλάντο

στο Λιβόρνο. Η ιταλική κυβέρνηση θεώρησε ότι τα δύο, αδελφά του «Αβέρωφ»,

πλοία που ήδη κατείχε, ήταν αρκετά και παρήγγειλε στο ναυπηγείο να βρει

ενδιαφερόμενο αγοραστή. Ήταν η ευκαιρία της Ελλάδας, που παρενέβη και

αγόρασε το πλοίο. Σημαντική συμβολή στην αγορά είχε η χορηγία, που είχε

αφήσει με τη διαθήκη του ο εθνικός ευεργέτης Γεώργιος Αβέρωφ, ομογενής της

Αλεξανδρείας, καταγόμενος από την Ήπειρο.

Ο λαός έχοντας επικεφαλής, από τον Οκτώβριο του 1910, την εμπνευσμένη

ηγεσία του Ελευθερίου Βενιζέλου βρήκε τη δύναμη να ομονοήσει, να εξαρθεί

πάνω από τις αξεπέραστες δυσκολίες, να ιεραρχήσει τις προτεραιότητες,

να προετοιμάσει τις Ένοπλες Δυνάμεις του και να ξεκινήσει για το έπος των

Βαλκανικών Πολέμων.

Ο ίδιος λαός, την 1η Σεπτεμβρίου του 1911, με μια συγκέντρωση σπάνιου

όγκου και παλμού στην παραλία του Φαλήρου, υποδεχόταν με συγκινητικές

εκδηλώσεις ενθουσιασμού το Θωρηκτό «Αβέρωφ», που επρόκειτο να αποτελέσει

το αντικείμενο αναρίθμητων λαϊκών εκδηλώσεων λατρείας και θαυμασμού και

να μετατραπεί από τη λαϊκή φαντασία σε ένα θαλασσινό στοιχειό, φύλακα του

Αιγαίου.

Οι διεθνείς διεργασίες που οδήγησαν τα τέσσερα Χριστιανικά κράτη της

χερσονήσου του Αίμου, Βουλγαρία, Σερβία, Ελλάδα και Μαυροβούνιο να

συνάψουν αμυντική συμμαχία με σαφή αντι-οθωμανική αιχμή, εκφεύγουν των

ορίων της σύντομης αυτής προσφώνησης.

Σημασία έχει να τονισθεί η διπλωματική ευστροφία και η διορατικότητα του

Έλληνα Πρωθυπουργού, ο οποίος διέβλεψε τους κινδύνους που περιέκλειε

η συμμαχία Βουλγαρίας και Σερβίας, για τα εδάφη της Μακεδονίας, που θα

απελευθερώνονταν και αντί να αναζητήσει αντίρροπο σχήμα, ή να συγκατατεθεί

με την Τουρκία, όπως τον προέτρεπαν διάφορα διεθνή κέντρα, προσφέροντας

μάλιστα και δελεαστικό αντάλλαγμα την ανεξαρτησία της Κρήτης, προτίμησε τη

Βαλκανική συμμαχία.

Ο μοναδικός λόγος για τον οποίο έγινε δεκτή η Ελλάδα στη συμμαχία ήταν η

ύπαρξη του ναυτικού της. Ήταν η μοναδική χώρα της Βαλκανικής που διέθετε

αξιόλογο Στόλο ικανό να αντιπαρατεθεί στον Οθωμανικό.

Οι αφορμές δεν άργησαν να φανούν και τον Οκτώβριο του 1912 η τετραμερής

Βαλκανική συμμαχία κήρυξε τον πόλεμο εναντίον της Οθωμανικής

Αυτοκρατορίας.

Έτσι σαν αύριο, πριν 100 χρόνια, ο στρατός μας διάβαινε τα σύνορα της

Μελούνας και το Ναυτικό σήκωνε άγκυρα από τον όρμο του Φαλήρου.

Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις που απελευθέρωσαν μεγάλα χερσαία και νησιωτικά

τμήματα της πατρίδας μας και διπλασίασαν την εδαφική της επικράτεια και τον

πληθυσμό της, διεξήχθησαν από τις τότε ένοπλες δυνάμεις, Στρατό και Ναυτικό,

με ένα απίστευτο ηθικό και μια γενναιότητα που σπάνια συναντάται στην ιστορία

των εθνών.

Στα πεδία των μαχών ξηράς η ορμή των στρατευμένων παιδιών της Ελλάδας

έμοιαζε περισσότερο με ξέσπασμα που σάρωνε στο διάβα του τις τουρκικές

φρουρές και τις εστίες αντιστάσεως. Ήταν τεράστια η τακτική αξία των μαχών,

για τα περάσματα, τους λόφους, τα ποτάμια, τις οχυρές θέσεις, η ψυχολογική

αλλά και η ουσιαστική αξία της απελευθέρωσης χωριών και πόλεων και η

δικαιολογημένη προβολή του ενθουσιασμού και της συγκίνησης των τοπικών

πληθυσμών, που υποδέχονταν τα ελληνικά απελευθερωτικά στρατεύματα.

Έγιναν θρυλικές οι πολύνεκρες μάχες του Σαρανταπόρου (9-10 Οκτωβρίου), των

Γιαννιτσών (19-20 Οκτωβρίου), η πτώση του Μπιζανίου (21 Φεβρουαρίου), οι

μάχες στο Κιλκίς και Λαχανά (19 – 21 Ιουνίου), της Δοϊράνη (22 – 23 Ιουνίου),

του Μπέλες (24 – 26 Ιουνίου) των στενών της Κρέσνας και της περιοχής της

Τζουμαγιάς (8 – 11 Ιουλίου). Ως ένδειξη σεβασμού στους ηρωικούς νεκρούς και

για να γίνει αντιληπτό το πείσμα με το οποίο διεξαγόταν ο αγώνας, θα πρέπει

να αναφερθεί ότι στις μάχες Κιλκίς – Λαχανά έπεσαν ηρωικά μαχόμενοι στην

πρώτη γραμμή επικεφαλής των μονάδων τους και 10 Διοικητές Συνταγμάτων και

Ταγμάτων.

Η μεγάλη όμως, η αποφασιστική νίκη του πολέμου, όχι μόνο για την Ελλάδα

αλλά για όλους τους Βαλκάνιους συμμάχους, κερδήθηκε στη θάλασσα, εκεί

που το Ελληνικό Ναυτικό, μόνο του, αντιμετώπισε τον σαφώς μεγαλύτερο και

ισχυρότερο στόλο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Η επίτευξη «επιχειρησιακού ελέγχου» σε μια θαλάσσια έκταση, με την έννοια της

ναυτικής ορολογίας, αποσκοπεί στην παρεμπόδιση των γραμμών επικοινωνίας

του αντιπάλου και στη διατήρηση ανοικτών των θαλασσίων οδών μεταφοράς για

ικανοποίηση των δικών μας αναγκών. Η πλήρης απαγόρευση στον αντίπαλο της

χρήσης των θαλασσίων μεταφορών και η άνετη, ασυνόδευτη εξυπηρέτηση των

ημετέρων μεταφορικών αποστολών, εγγίζει τα όρια της ″απόλυτης κυριαρχίας».

Σε αυτή την κυριαρχία απέβλεπε και ήταν αυτό που πέτυχε ο Ελληνικός

Στόλος, το 1912, με τις δύο μεγάλες ναυμαχίες της Έλλης, προ της εισόδου

των Στενών των Δαρδανελίων, την 3η Δεκεμβρίου 1912 και της Λήμνου, την

5η Ιανουαρίου 1913. Πίσω από τα γεγονότα του ναυτικού αγώνα δεσπόζει η

φυσιογνωμία του Αρχηγού του Στόλου του Υποναυάρχου Παύλου Κουντουριώτη.

Με την προσωπικότητά του, την ευφυΐα ή την αποκοτιά του, τη στρατηγική του

σκέψη ή την τύχη του, την πίστη στις αξίες του γένους του ή την εμπιστοσύνη

στους άνδρες που διοικούσε, ή όλα μαζί, άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμα της

ιδιοσυγκρασίας του στην ελληνική ιστορία με τα αποτελέσματα που προκάλεσε.

Η απαγόρευση των θαλασσίων επικοινωνιών στο Αιγαίο, την οποία επέβαλε

το Ελληνικό Ναυτικό, αποστέρησε τους Οθωμανούς από τις ενισχύσεις τους,

που περίμεναν αδρανείς στα λιμάνια της Μικράς Ασίας και της Συρίας να

διαπεραιωθούν στη Μακεδονία. Περίπου 250.000 έφεδροι Οθωμανοί, που

αποτελούσαν το 8ο Σώμα Στρατού της Δαμασκού και 15 πρόσθετες Μεραρχίες

προερχόμενες από επιστράτευση στη Δαμασκό και στη Σμύρνη, δεν μπόρεσαν

να αντιπαραταχθούν στα μέτωπα της Βαλκανικής και, σχεδόν με βεβαιότητα,

να αλλάξουν τη ροή των χερσαίων επιχειρήσεων. Το έργο αυτό το επιτέλεσε

μόνο του το Ελληνικό Ναυτικό επιβάλλοντας την πλήρη διακοπή των θαλασσίων

γραμμών επικοινωνίας. Θα πρέπει να προστεθεί ότι η μεταφορά δια ξηράς ενός

τέτοιου αριθμού ανδρών και του συνεπαγόμενου όγκου των εφοδίων τους, με τα

υποτυπώδη έως ανύπαρκτα συγκοινωνιακά και οδικά δίκτυα της εποχής, ήταν

πολύ δύσκολη έως αδύνατη.

Στον τομέα των ναυτικών επιχειρήσεων θα πρέπει να αναφερθούν και οι δύο

παράτολμες διεισδύσεις των τορπιλοβόλων 11 και 14 στα τουρκοκρατούμενα

λιμάνια της Θεσσαλονίκης, στις 18 Οκτωβρίου και των Κυδωνιών, στις 9

Νοεμβρίου και ο τορπιλισμός και καταβύθιση του Θωρηκτού «Φετχί Μπουλέντ»

και της κανονιοφόρου «Τραπεζούντα» αντίστοιχα. Σημειωτέον ότι οι δύο

Κυβερνήτες Υποπλοίαρχοι Νικόλαος Βότσης και Περικλής Αργυρόπουλος

αντίστοιχα, δεν είχαν λάβει σχετική έγκριση για το εγχείρημά τους. Άλλοι καιροί,

άλλα ήθη, με την καλώς εννοούμενη πρωτοβουλία και το ελεύθερο πνεύμα να

αποτελεί το κύριο χαρακτηριστικό των στρατιωτικών της εποχής.

Σκοπός αυτής της σύντομης αναφοράς δεν είναι να περιγράψει λεπτομέρειες

των μαχών και των ηρωισμών στη στεριά και στη θάλασσα κατά τη διάρκεια

των Βαλκανικών Πολέμων. Δεν μπορεί όμως να μην σταθεί και να μην αναφέρει

την απελευθέρωση των μεγάλων αστικών κέντρων της βορείου Ελλάδος με

σημαντικότερη αυτή της Θεσσαλονίκης, στις 27 Οκτωβρίου του 1912, από τον

Ελληνικό στρατό.

Η πρωτεύουσα της Μακεδονίας, το κέντρο των Βαλκανίων επέστρεφε στον

Ελληνισμό, μετά από 482 χρόνια κατοχής και σκλαβιάς.

Συγχρόνως απελευθερώθηκαν και ενσωματώθηκαν στην Ελλάδα η Κοζάνη, η

Φλώρινα, η Καστοριά, η Πρέβεζα, τα Ιωάννινα, οι Σέρρες, η Δράμα και η Καβάλα.

Στο νησιωτικό χώρο απελευθερώθηκαν όλα τα νησιά του ανατολικού και βορείου

Αιγαίου, Λέσβος, Χίος, Λήμνος, Σαμοθράκη, Θάσος, Άγιος Ευστράτιος, Ψαρά,

Οινούσσες. Επικυρώθηκε και η ενσωμάτωση στη χώρα της Κρήτης, της Σάμου

και της Ικαρίας. Ενωρίτερα και τα τρία νησιά είχαν αποκτήσει την αυτονομία

τους. Το Ναυτικό πρόλαβε τη βουλγαρική προέλαση και πάτησε πρώτο στην

περιοχή του Αγίου Όρους, γλιτώνοντας έτσι την κιβωτό της Ορθοδοξίας από

ανεπιθύμητες επιπλοκές και περιπέτειες.

Τέλος θα πρέπει να αναφερθεί ότι απελευθερώθηκαν ακόμα η Ξάνθη, η

Κομοτηνή, η Αλεξανδρούπολη, το Αργυρόκαστρο, η Πρεμετή, οι Άγιοι Σαράντα,

η Χιμάρα, το Τεπελένι, η Κλεισούρα, καθώς και τα νησιά Ίμβρος και Τένεδος,

ανεξαρτήτως του ό,τι, όλες αυτές οι πόλεις και τα νησιά δεν κρατήθηκαν τότε

μέσα στα όρια της ελληνικής επικράτειας. Οι περιπέτειες του έθνους και οι

αντίστοιχες Συνθήκες ειρήνης που ακολούθησαν, κράτησαν τα περισσότερα

εκτός συνόρων της Ελλάδας, παρά το γεγονός ότι κατοικούνταν από συμπαγείς

ελληνικές πληθυσμιακές μάζες.

Κύριε Πρόεδρε.

Η αναφορά σε εθνικές επετείους έχει βέβαια ως στόχο την υπόμνηση και την

απότιση φόρου τιμής σε εκείνους τους ηρωικούς προγόνους που θυσίασαν το

πολυτιμότερο αγαθό της επίγειας ύπαρξής τους, τη ζωή τους, για την ελευθερία

της πατρίδας και όλων ημών των επιγόνων.

Από την άλλη πλευρά οι εθνικές επέτειοι πρέπει να φρονηματίζουν όλους μας και

να εντοπίζουμε σ’ αυτές, αφ’ ενός τα λάθη και τις παραλείψεις που στοίχισαν, αφ’

ετέρου τις κινήσεις και τις επιλογές, που κατέληξαν σε επιτυχίες.

Τα επιτεύγματα των Βαλκανικών Πολέμων αποτελούν ιστορικό παράδειγμα

για το πώς ένας λαός, κατάλληλα εμπνεόμενος από την ηγεσία του, μπορεί να

μεγαλουργήσει ξεπερνώντας το συναίσθημα κατάθλιψης που του δημιουργεί η

μίζερη οικονομική του κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει, όχι από δική του

υπαιτιότητα.

Η περίοδος που προηγήθηκε των Βαλκανικών Πολέμων έχει πολλές ομοιότητες

με τη σημερινή εποχή. Στη μελέτη, επομένως, εκείνης της περιόδου, μπορούν

ενδεχομένως να ανιχνευθούν πολιτικές και συμπεριφορές, που ενοποιούν το λαό

και τον εντάσσουν σε συστράτευση στον κοινό σκοπό ανάταξης της πατρίδας.

Με τις σκέψεις αυτές, ας ευχηθούμε η επέτειος των 100 χρόνων από την

έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων να αποτελέσει αφετηρία μιας ανηφορικής

πορείας αισιοδοξίας για τον ελληνικό λαό. Μιας πορείας αποκατάστασης της

αυτοπεποίθησής μας, μιας πορείας που θα δημιουργήσει το έπος της ειρηνικής

ανάπτυξης της χώρας μας, σε ένα κράτος σύγχρονο, ευνομούμενο και καλά

οργανωμένο. Μόνο τότε θα φανούμε κι εμείς, 100 χρόνια μετά, αντάξιοι των

χιλιάδων τιμημένων νεκρών των Βαλκανικών Πολέμων και της γενιάς εκείνης

των ελλήνων, που έβλεπε την πατρίδα της με υπερηφάνεια και ήταν έτοιμη να

θυσιαστεί για την ελευθερία της.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: